Wat er onder de oppervlakte gebeurt en hoe wij helpen
“Miljoenen Oekraïense kinderen leven inmiddels jarenlang in omstandigheden waarin echte emotionele aanpassing nauwelijks mogelijk is. Begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt, is essentieel voor iedereen die voor deze kinderen zorgt en werkt.” – Gordon Neufeld
Naast zichtbaar trauma speelt vaak een minder zichtbaar probleem: verstoorde hechting. Dit verstoort de voorwaarden waaronder een kind zich kan ontwikkelen en leidt vaak tot ontwikkelingsstagnatie, verstoorde verbondenheid en gedragsproblemen.
Wij helpen je deze processen te herkennen en bieden inzicht en handvatten in wat kinderen nodig hebben om zich, ook onder moeilijke omstandigheden, te kunnen (blijven) ontwikkelen.
Meer dan oorlog en vluchten
Wanneer we kijken naar Oekraïense kinderen, gaat de aandacht begrijpelijkerwijs vaak uit naar oorlog, trauma, verlies, vlucht en integratie. Maar onder deze zichtbare thema’s speelt een minder zichtbare dynamiek: hechting.
Kinderen hebben, juist wanneer hun wereld onzeker is geworden, behoefte aan volwassenen bij wie zij zich kunnen verbinden, oriënteren en veilig genoeg voelen om zich verder te ontwikkelen. Juist in hun dagelijks leven, voornamelijk in gezinssetting maar ook op een tijdelijke opvang, een nieuwe school of een nieuw land.
Oorlog, vlucht en emigratie brengen echter een ingrijpende breuk teweeg in de relaties en de vertrouwde omgeving van een kind. Alles wat stabiel en zeker was en houvast bood, kan wegvallen of op afstand komen te staan. Deze verstoring vormt een reële belemmering voor het opnieuw hechten: een kind dat zijn wereld kwijt is, moet niet alleen nieuwe relaties aangaan, maar dat ook doen vanuit een gevoel van verlies en onveiligheid. Het is daarom belangrijk om kinderen te helpen vasthouden aan wat voor hen bekend is en vertrouwd blijft: herinneringen, gewoontes, taal, voorwerpen, mensen, als anker van waaruit zij zich weer kunnen verbinden met hun nieuwe omgeving.
Hechting meenemen is belangrijk, omdat het ons helpt verder te kijken dan wat een kind laat zien: welke relaties en omstandigheden zijn nodig om de ontwikkeling weer op een natuurlijke manier te laten verlopen?
Kinderen laten soms heel duidelijk zien wat ze tekortkomen, maar vaak is dat ook niet zo. Er zijn signalen die snel over het hoofd worden gezien, of die verkeerd worden geïnterpreteerd. Juist daarom is het belangrijk dat we deze signalen niet alleen leren lezen, maar er ook op vooruitlopen. Wanneer we geven wat nodig is vóórdat het kind erom vraagt of het laat zien, zijn veel problemen te voorkomen. We hebben goede bedoelingen, maar zien vaak niet wat die goede bedoelingen in zorg en opvang in de praktijk eigenlijk nodig hebben om waar te kunnen maken.
Zonder relatie redden we het niet, en zonder spel evenmin. Een veilige relatie geeft een kind de veiligheid van waaruit het zich kan ontwikkelen. Spel spreekt op een natuurlijke manier het oplossend vermogen van het kinderbrein aan en geeft ruimte aan emoties, verwerking en verbinding. Zo kan ook de ontwikkeling weer haar natuurlijke weg vinden. Beide zijn onmisbaar, juist voor kinderen wier wereld ingrijpend is opgeschud.
Deze kinderen hebben warme, veilige en vertrouwde relaties nodig om de ontwrichting en de ondraaglijke gebeurtenissen die zij hebben meegemaakt, te kunnen verdragen en zich ondanks alles verder te kunnen ontwikkelen en tot bloei te komen.
Onderaan deze pagina lees je meer hierover in het essay van dr. Gordon Neufeld, ‘Oekraïne’s ontheemde kinderen’, beschikbaar in het Nederlands, Engels en Oekraïens.
Wordt de behoefte van een kind aan verbondenheid niet herkend en wordt hier niet op ingespeeld, dan lopen we het risico dat we het kind niet werkelijk bereiken. De gevolgen daarvan kunnen op de lange termijn ingrijpend en blijvend zijn. Juist wanneer we vervolgens steeds meer proberen het kind te bereiken, kunnen we van een koude kermis thuiskomen: het kind trekt zich verder terug of wijst ons juist af. Ons doel is oprecht en genereus: we willen het kind graag bereiken, helpen en verzorgen. En toch missen we ons doel.
Dat kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige kinderen trekken zich terug en laten onverschilligheid, eenzaamheid, angst of paniek, onzekerheid of een gebrek aan zelfzorg zien. Andere kinderen vragen juist voortdurend aandacht of laten dominant, brutaal, ongehoorzaam of opstandig gedrag zien. Ook pestgedrag, agressie en geweld kunnen hiervan uitingen zijn. Daarnaast kunnen demotivatie, leerproblemen, overmatig beeldschermgebruik, een verhoogde gevoeligheid voor verslaving en middelengebruik, zelfbeschadiging en schijnbare zelfstandigheid wijzen op een onvervulde behoefte aan verbinding. Ook een gebrek aan veerkracht, moeite om rekening te houden met anderen en problemen met executieve functies, zoals plannen, organiseren en impulscontrole, kunnen hiermee samenhangen.
Schijnbare zelfstandigheid is op de langere termijn misschien wel een van de meest verraderlijke gevolgen. Een kind lijkt zich te redden, maar is in werkelijkheid afgehaakt van de volwassenen om zich heen. Dat maakt een kind kwetsbaarder, niet weerbaarder. Het mist de basis van waaruit het zich kan laten helpen, corrigeren en begeleiden.
Dit kan bovendien spanning geven in nieuwe of bestaande relaties met (pleeg)ouders, leerkrachten en begeleiders. Zij kunnen het gedrag gemakkelijk persoonlijk opvatten, terwijl het in werkelijkheid een signaal kan zijn van een kind dat (nog) geen, of opnieuw geen, houvast heeft gevonden.
Hechting is de stille motor achter ontwikkeling. Een kind dat zich verbonden en veilig genoeg voelt bij de volwassenen om zich heen, hoeft zijn energie niet te besteden aan waakzaamheid, controle of zelfbescherming. Die energie komt vrij voor groei, leren, spelen en het ontdekken van de wereld.
Dat lukt het best wanneer een kind kan rusten in een relatie waarin een zorgzame volwassene de leiding neemt. Zolang een kind zelf op zoek moet naar houvast en vervulling, of het gevoel heeft verantwoordelijkheid te dragen voor het in stand houden van de relatie of voor zichzelf, blijft er weinig ruimte voor ontwikkeling. Wanneer de leiding en zorg vanzelfsprekend bij de volwassene liggen, kan een kind zich weer laten leiden. Dat geeft rust en richting. Vanuit die rust kan het vermogen om emoties te reguleren zich ontwikkelen en beter functioneren, en worden tegenslag en verlies beter draagbaar. Juist dat hebben kinderen die oorlog en vlucht hebben meegemaakt zo hard nodig.
Hechting lost dus niet het verlies zelf op, maar het biedt het kind een fundament van waaruit opening kan ontstaan om verlies te dragen, verandering te verwelkomen en een nieuw begin aan te gaan, ook al is dat wellicht maar tijdelijk.
Bij ons leer je als ouder, vervangend ouder, jeugd- of onderwijsprofessional, leerkracht, begeleider of therapeut het volledige beeld van een gezonde kindontwikkeling kennen. Je ontdekt wat er in de ontwikkeling ontbreekt, leert signalen lezen en belemmeringen herkennen. Je leert hoe je deze belemmeringen uit de weg kunt ruimen, wat een kind nodig heeft om zich te kunnen ontwikkelen en onder welke voorwaarden die ontwikkeling tot stand komt.
Je leert over relatievorming: hoe kinderen zich hechten, hoe hechting zich van nature zou moeten ontwikkelen en wat kinderen kan belemmeren om zich te hechten. Ook leer je signalen van defensieve onthechting herkennen en ontmantelen, zodat er een werkbare context ontstaat waarin een kind weer ontvankelijk kan worden voor wat het nodig heeft, en jij dat kunt geven.
Je ontdekt welke rol jij hierin speelt: hoe je een kind helpt om zich te hechten en hoe je het uitnodigt om de verbinding met jou en andere belangrijke volwassenen aan te gaan.
Daarnaast leer je over de rol van spel: hoe spel kinderen die zijn vastgelopen kan helpen, en hoe spel samenhangt met emoties, verwerking en hechting.
We willen kinderen graag gelukkig zien, en dat is mooi. Maar er is zoveel meer dat we kinderen toewensen dan alleen geluk.
Kinderen die zich veilig en diepgaand verbonden voelen, kunnen zich ontwikkelen. Ze groeien niet alleen fysiek, maar ook emotioneel: ze rijpen langzaam toe naar volwassenheid. Bij verbonden kinderen groeit niet alleen het lichaam, maar ontwikkelen ook de functies van het brein zich verder. Zo ontstaat de basis voor emotionele volwassenheid.
Dat betekent o.a. dat ze veerkrachtig worden. Dat ze weten wie ze zijn, bij wie ze horen en welke plek ze innemen in de wereld. Dat ze zelfstandig kunnen functioneren zonder de verbinding met anderen te verliezen. Dat ze tegenstrijdige gevoelens tegelijk kunnen ervaren en verdragen: boos zijn en toch van iemand houden, iets graag willen en het toch kunnen loslaten. Dat ze rekening kunnen houden met anderen, oprecht kunnen meeleven en een geweten ontwikkelen dat van binnenuit komt.
Ze worden levenslustig: nieuwsgierig, speels en vol interesse in de wereld om hen heen, in plaats van voortdurend bezig te zijn met overleven. Ze willen leven en kunnen daarvan genieten, met alles wat het leven brengt aan voor- en tegenspoed. Ze bouwen een eigen bestaan op, maken eigen keuzes en kunnen hun menselijke potentieel ten volle benutten.
Wat hen is overkomen, hoeft daarbij niet te bepalen wie ze worden. Hun ervaringen hoeven hen niet te sturen of te definiëren. Ze kunnen leven en functioneren vanuit hun eigenheid, vanuit wie ze zelf zijn, en niet vanuit wat hun is aangedaan.
Voor organisaties
Van weten naar begrijpen, van begrijpen naar handelen en van handelen naar betekenis.
Werken met Oekraïense kinderen, jongeren en gezinnen vraagt om meer dan kennis en goede bedoelingen. Het Neufeld Instituut ondersteunt organisaties met incompany training en deskundigheidsontwikkeling.
Onze trainingen verbinden theorie met de dagelijkse praktijk. We werken met jullie eigen, actuele casuïstiek via dialoog, interactieve oefeningen en reflectie. Inzichten worden daardoor niet alleen opgedaan, maar kunnen ook werkelijk worden geïntegreerd. Professionals ontwikkelen naast kennis, juist ook hun professionele zijn als uitgangspunt.
We bieden inzicht dat via een hechinggerichte en ontwikkelingsbevorderende invalshoek door de professional geinternaliseerd kan worden. Gecombineerd met aanvullende concrete handvaten en werkbare tools die toepasbaar zijn in de praktijk. Zo ontstaat binnen teams een gezamenlijke taal, visie en werkwijze rondom hechting, ontwikkeling, gedrag en emotionele veiligheid.
De trainingen kunnen worden verzorgd in het Nederlands, Engels of Oekraïens. Ook binnen één team zijn parallelle trajecten in verschillende talen mogelijk. Waar passend combineren we online scholing met training en verdieping op locatie, zodat leren direct verbonden blijft met de praktijk.
Benieuwd wat dit voor jouw organisatie kan betekenen?
Plan een gratis infosessie en ontdek wat het beste aansluit bij jullie team en praktijk.
In 25 jaar aan scholing over theorie en methodiek, heb ik geen fundamentelere kennis tot me genomen dan bij het Neufeld Instituut in de afgelopen twee jaar.
In mijn werk als pedagoog, leerkracht en verliesbegeleider zijn deze inzichten zo verrijkend. Het geeft taal aan wat we voelen en ervaren als het gaat om opvoeden en onderwijzen.
De hechtingstheorie van Neufeld is basaal om gedrag van kinderen te kunnen duiden. Juist wanneer we daarmee puzzelen.
De cursus is een mooi afwisseling tussen gedegen kennis en steeds de vertaling naar de praktijk.
Als pleegzorgbegeleider heb ik in het werk veel te maken met hechtingsontwikkeling bij verplante kinderen. Deze cursus is voor mij een enorme verdieping geweest. Er wordt vanuit het verplante kind gekeken naar hoe nodig het is om de verbinding aan te gaan met de (nieuwe) vaste opvoeders. En ook hoe belemmerend het ontworteld zijn daarin kan zijn. Het was voor mij vernieuwend om te horen hoe het hechtingsinstinct het kind kan tegenwerken in de nieuwe hechtingsontwikkeling. Naast theorie over wat het verplanten met kinderen doet, worden er bij deze cursus praktische hechtingstools gegeven die helpend zijn om een nieuwe ingang voor verbinding te vinden met het (pleeg)kind.
Verhelderend, inspirerend en verrijkend. Een goeie link tussen de theorie en de vele praktische voorbeelden en situaties. Ik heb over hechting een gans ander beeld gekregen, vnl. een hoopvol beeld.
Heel goede training. Veel inzichten en verheldering van complex gedrag. Dit model verklaart het moeilijke gedrag en geeft hoop op verbetering. Een must voor leerkrachten in het basisonderwijs en speciaal onderwijs.
In deze drukke maatschappij verliezen we de essentie van opvoeden soms echt uit het oog. Door deze cursus heb ik een vernieuwd beeld over hoe het ook kan.
Ik vond Hechting 1 en 2 trainingen vol met waardevolle informatie! Door de praktische voorbeelden, het bespreken van verschillende casussen en de herhalingen, wordt er een duidelijke vertaalslag gemaakt naar het gebruik van de gekregen informatie in de praktijk. Iedereen is erg betrokken, geïnteresseerd en behulpzaam.
Toen ik het boek van Dr. Neufeld las, veranderde dat mijn leven. Plots zag ik dat het verdiepen van mijn relatie met mijn kinderen het antwoord was op vele van onze problemen, als boosheid, agressie, ruzies en conflicten. Deze cursus gaat dieper in op deze thema's en brengt woorden tot leven met voorbeelden en de mogelijkheid tot interactie. Daardoor kon het gedachtengoed zich nog meer in ons leven nestelen en vertrouwen geven.
Als vader van een gevoelige dochter was ik op zoek naar mee inzichten betreffende emoties en de uiting daarvan. Ik kreeg meer dan dat, ik begrijp behalve onze dochter ook beter mezelf, mijn vrouw, mijn schoonmoeder, … en als docent ook mijn studenten.
Deze training zou een verplichte training moeten zijn voor elke therapeut.
Ik begon aan deze cursus vanuit mijn beroepsrol als jeugdwerker. De cursus hielp mij om naar het gedrag van de jongeren die ik begeleid te kijken doorheen een hechtingsbril. Het sterkte mij om mijn focus nog meer dan ik al deed te verleggen van het proberen veranderen of oplossen van bepaalde problemen naar de relatie tussen de jongere en mezelf, de jongere en de mensen rondom hem/haar. Dit brengt rust en eenvoud in mijn werk. Nog meer raakte de training me in mijn eigen ouderschap. Het werkte langs de ene kant bekrachtigend, soms ook confronterend.
Intensief en heel leerzaam. Het is belangrijk om deze kennis te hebben voor iedereen die met kinderen leeft of werkt.
De basis die je als ouder nodig hebt om vertrouwen op te bouwen en ‘home base’ te worden voor je kind(eren).
Cursussen
Voor ouders en verzorgers
Je hoeft geen expert te zijn, je kind heeft jouw nodig!
Je kind heeft veel meegemaakt. Jij ook. Misschien lukt het thuis niet altijd goed. Misschien vraag je je soms af of je het wel goed genoeg doet. Of misschien vraag je je af of dit niet het werk is van een expert, een therapeut, iemand die er meer verstand van heeft dan jij.
Wij geloven dat geen enkele expert kan vervangen wat jij als ouder, pleegouder of verzorger voor je kind betekent.
Wat je kind nodig heeft, is niet dat jij alles weet of alles perfect doet. Het heeft jou nodig: iemand bij wie het kan horen, op wie het kan vertrouwen en die er is, ook wanneer het moeilijk gaat.
Het Neufeld Instituut helpt ouders en verzorgers die precies dát willen leren: hoe je een veilige basis voor je kind kunt zijn, ook onder omstandigheden die je zelf niet hebt gekozen en niet kunt veranderen. Dat begint met inzicht. Wanneer je je kind beter begrijpt, kun je met meer vertrouwen naast je kind staan — ook wanneer je te maken hebt met lastige vraagstukken, ingrijpende gebeurtenissen of moeilijk gedrag.
We bieden cursussen speciaal voor ouders en verzorgers, onder andere in het Nederlands, Engels en Oekraïens. Je kunt deze zelfstandig volgen, in je eigen tempo, maar ook met begeleiding van een leerbegeleider van het Neufeld Instituut die met je meedenkt en meekijkt.
Ook organisaties kunnen dit aanbod inkopen voor hun doelgroep. Dat kan het werk van hulpverleners ondersteunen én de kans vergroten dat de doelen van de begeleiding daadwerkelijk worden bereikt. Het helpt wanneer hulpverleners en ouders niet alleen aan dezelfde kant staan, maar ook dezelfde taal en hetzelfde ontwikkelingsgerichte perspectief delen.
Bekijk hier ons aanbod voor ouders en verzorgers op onze Oekraïenstalige website.
Een zich ontvouwende welzijnscrisis
“We werden ons tijdens een conferentie van het Neufeld Institute in Praag dit voorjaar 2026 plotseling sterk bewust van de omvang van de zich ontvouwende tragedie rondom de kinderen van Oekraïners die de oorlog in hun thuisland ontvluchten. Naast berichten van onze taalcoördinatoren in Tsjechië en Nederland en van hun respectievelijke overheden, spraken we, met hulp van de Canadese ambassade in Praag, ook met bezorgde vertegenwoordigers uit Noorwegen, Finland en het Verenigd Koninkrijk.
Mede omdat we al betrokken zijn bij het helpen van de Oekraïense overheid om binnen Oekraïne over te stappen van een weeshuisstelsel naar een gezinsgericht pleegzorgsysteem, wordt er ook van ons verwacht dat we meedenken en mogelijk leiding geven met betrekking tot de Oekraïense kinderen van wie de gezinnen in andere landen hun toevlucht hebben gezocht. We blijven onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om hierbij te helpen.”
Lees hieronder het essay van Gordon Neufeld in het Nederlands, Engels of Oekraïens, waarin hij beschrijft wat er met deze kinderen gebeurd, hoe Oekraïense kinderen en jongeren vastlopen in hun ontwikkeling en wat hieraan te doen is. Hij belicht de ontwikkelingspsychologische en hechtingsgerichte dynamiek die ten grondslag ligt aan de uitdagingen waarmee veel van hen worden geconfronteerd.
