Een van de meest pijnlijke ervaringen die we kunnen hebben is afwijzing. Het kan ons laten twijfelen aan ons eigenwaarde: Doe ik ertoe? Ben ik acceptabel? Is er iets mis met mij? Ben ik niet lief te hebben?
Dit is één van de belangrijkste redenen waarom pleeg-, adoptie- en stiefouders van kinderen met verstoorde wortels (verplante kinderen) het zo moeilijk kunnen hebben. Zij verlangen ernaar kinderen te geven wat die kinderen niet altijd kunnen ontvangen. Dat kan diep kwetsend zijn. Wat dan, wanneer zo’n kind in jouw zorg en verantwoordelijkheid is geplaatst?
Mijn persoonlijke ervaring
Ik herinner me nog heel goed hoe ik me voelde toen ik voor het eerst de kinderen van mijn man ontmoette. Ik durfde bijna niet in te gaan op de uitnodiging om samen te gaan eten. Na mijn angsten te hebben gedeeld met een collega, en toch te hebben besloten te gaan, vroeg ik me de hele reis af: Wat als ze me niet leuk vinden?
Gelukkig waren zijn kinderen net zo lief als hij, en klikte het vrij snel. Maar wat als dat niet zo was geweest? Had ik dan de relatie beëindigd? Had mijn man dan moeten kiezen tussen mij en zijn kinderen? Ik ben ervan overtuigd dat het niet zover hoeft te komen. Er is een weg vooruit. Niet altijd een makkelijke, maar er is een weg.
Wanneer een kind een relatie afwijst
Er kunnen veel redenen zijn waarom een kind een uitnodiging tot relatie afwijst. De eerste vraag die we ons moeten stellen wanneer een kind duidelijk laat zien geen relatie met ons te willen is: Is dit kind überhaupt klaar voor een nieuwe relatie?
Wanneer je een zaadje plant, moet de grond vruchtbaar zijn om te kunnen groeien. Wanneer wij kinderen uitnodigen tot verbinding met ons, planten wij een zaadje. Maar is het kind ontvankelijk genoeg om die uitnodiging te ontvangen? Is de grond klaar?
Bescherming en verstoorde wortels
Vaak staan eerdere ervaringen, verlies, angst, teleurstelling en onverwerkte rouw in de weg. Kinderen waarvan de wortels verstoord zijn, hebben veel te verwerken. Hun systeem kan vast komen te zitten in een beschermingsmodus, die het kind beschermt tegen ondraaglijke pijn of verdere emotionele beschadiging.
Deze bescherming kan vele vormen aannemen: anderen wegduwen, afstand creëren, zich afsluiten, of zich beschermen tegen nieuwe kwetsbaarheid zoals een nieuwe relatie. Sommige kinderen doen instinctief alles om niet lief gevonden te worden, zodat een relatie per definitie onmogelijk wordt.
Het tempo van het kind
Vaak bewegen wij volwassenen snel met verlangen, hoop en verwachtingen richting nieuwe relaties en een nieuwe start, terwijl we onvoldoende stilstaan bij het tempo en ritme van een kind na scheiding, verlies of afwijzing. Ik zie het zo vaak: een ouder die opnieuw verliefd is na een scheiding, terwijl de kinderen nog nauwelijks de tijd hebben gehad om het verlies of de breuk te rouwen. Er is dan nog geen ruimte voor een nieuw iemand in hun leven. Er is pas ruimte voor een nieuwe hond wanneer er gemist en gehuild is om de oude hond. Menselijke relaties werken niet anders.
Als gast binnenkomen
We moeten eerlijk naar onszelf durven kijken. Er is niets mis met ons, maar kinderen met verstoorde wortels hebben geduld, ruimte en tijd nodig om vertrouwen te ontwikkelen.
Als we een kind nieuwe grond voor hun wortels bieden, moeten we eerst hun leven binnentreden als een gast, en ons ook als gast gedragen. Laat het kind je in zijn of haar eigen tempo leren kennen, zonder druk, en dring niet aan op relatie en forceer niets. Stap nog niet in de rol van opvoeder of autoriteitsfiguur voordat er een relatie is ontstaan. Het kind moet je aanwezigheid langzaam in kleine hapjes kunnen opnemen, als een gast.
Trek je uitnodiging niet terug enkel omdat het kind er (nog) niet op reageert en dat je bang of onzeker maakt. Blijf het aanbieden met warmte, vriendelijkheid en oprechte interesse, en laat niets dat in de weg staan.
Wanneer de gast geliefd wordt, zal het kind langzaam grotere happen nemen van die warmte en uitnodiging, totdat de gast vertrouwd wordt en vanzelf uitgroeit tot een vertrouwd hechtingsfiguur.
Erbij horen vóór regels
Een gast komt niet met verwachtingen, regels of eisen. Kinderen hoeven zich niet aan te passen aan een gast. Toch zie ik soms dat pleeg- of stiefouders vooral snel willen uitleggen hoe alles in huis werkt, zodat duidelijke grenzen worden gesteld en helder is wie de autoriteit heeft (of hoort te hebben). Maar een kind moet zich eerst thuis kunnen voelen. Het moet eerst een gevoel van erbij horen ervaren, voordat er ruimte is voor structuur, regels en rollen.
Bijna iedereen heeft die nieuwe leerkracht meegemaakt die het lokaal binnenkomt, zijn of haar naam op het bord schrijft en meteen de regels, eisen en verwachtingen uitlegt. Dat liet mij zelden echt welkom voelen. Er ontstond dan ook zelden een relatie.
Focus op relatie
Onze houding, toon en toewijding kunnen doorslaggevend zijn voor een kind met tegenwil. Daarmee kunnen we het veiliger maken voor een kind om vanachter zijn harde schild tevoorschijn te komen.
Bij kinderen die ons niet willen, zou onze eerste focus de relatie moeten zijn. Ook al willen zij jou niet, laat zien dat jouw deur altijd, werkelijk altijd, openstaat en nooit gesloten is, wat er ook gebeurt. Laat onnodige verwachtingen los. Zet niet-essentiële regels even opzij. Pauzeer taakjes als ze de relatie verstoren. Daar is later weer tijd voor, wanneer er meer verbinding is ontstaan.
Ouderschap en emotionele volwassenheid
“Ouderschap is onze weg naar volwassenheid.” In ouderschap kunnen we veel leren. Misschien is de grootste les wel om de behoeften en het welzijn van een ander boven die van onszelf te leren plaatsen. Ook worden we uitgenodigd om relatie met onze eigen emoties te ontwikkelen, vooral wanneer de pijn zo diep gaat als afwijzing. Hoe gaan we daarmee om?
Soms moeten we boven onze emoties uitstijgen voor een hoger doel, zoals het een pleegkind toestaan om bestaande relaties vast te houden die veel voor hen betekenen en buiten ons liggen. Onze emoties kunnen in de weg staan wanneer we te maken hebben met de instinctieve aantrekkingskracht naar een biologische ouder, zelfs wanneer die ouder niet goed is geweest voor het kind; verplichte bezoekregelingen die veel losmaken in het kind en dus ook in ons; de ex-partner van onze partner; of het beladen verleden van een geadopteerd kind.
In pleegzorg, adoptie, stiefouderschap en gescheiden gezinnen kan het voelen alsof er een extra last wordt toegevoegd aan de toch al soms uitdagende taak van ouderschap. En dat is ook zo. Het vraagt een mate van volwassenheid in relatie tot onze eigen emoties die we misschien nog niet eerder hebben hoeven ontwikkelen. Dat kan moeilijk zijn.
En toch weet ik: er is een weg. Een pad dat uitdagend ouderschap lichter, vreugdevoller en vooral betekenisvoller kan maken. Warme gezinsbanden kunnen worden gevormd, hoe onmogelijk dat soms ook lijkt.
Zorg jij voor een verplant kind? Of wil je hier meer over weten of leren?
Bekijk dan onze andere artikelen en blogs, of neem een kijkje bij de speciale cursus die we hebben ontwikkeld over dit onderwerp: Verplante Kinderen Opvoeden. Deze cursus is beschikbaar als zelfstudie én als groepsvariant. Hier vind je meer inzichten, uitleg en verdieping.
