Door Darlene Denise-Friske
Wanneer ik met ouders van jongeren werk, deel ik altijd graag inzichten over het cruciale begrip ’tegenwil’ in de context van een gezonde ontwikkeling. Dit begrip kan een enorm verschil maken in hoe we jongeren begrijpen, vooral wanneer we in verwarring zijn of ons zorgen maken over hun neiging om zich te verzetten. Het begrip werd begin twintigste eeuw geïntroduceerd door de Weense psychoanalyticus dr. Otto Rank, en is verder ontwikkeld en verfijnd door dr. Gordon Neufeld. Eenvoudig gezegd is tegenwil onze instinctieve reactie om ons te verzetten, tegen te werken of terug te duwen wanneer we druk of dwang ervaren die groter is dan we kunnen hanteren, en groter dan ons verlangen om mee te werken of te gehoorzamen. Het tegenwilinstinct steekt niet de kop op omdat we moeilijk willen doen of besluiten dwars te liggen (al kan dat wel het gevolg zijn); het is een aangeboren afweerreactie met een heel specifiek beschermend en ontwikkelingsdoel.
Tegenwil is in de pubertijd (en in de peuterfase!) vaak sterker en hardnekkiger aanwezig, en zonder inzicht kan het de relatie tussen ouder en tiener behoorlijk onder druk zetten. Tegenwil staat in dienst van volwassenwording: tegenwil in de pubertijd helpt een jongere op weg naar individuatie, door de gedachten, plannen, eisen en wil van anderen terug te duwen en zo ruimte te maken voor het eigen denken, de eigen ideeën en meningen van de tiener. Door tegenwil, het buitensluiten van de invloed van anderen, probeert de natuur een soort cocon te bieden waarin de jongere eigenheid kan ontwikkelen. Tegenwil is er zelfs, en misschien soms juist, in de relatie met ouders, leerkrachten en degenen die de tiener het meest nabij zijn. De natuur probeert de tiener namelijk te helpen een zelf te laten groeien dat los staat van de ouder(s), en in een werkelijk gezonde context ook los van leeftijdgenoten. Tegenwil bereidt de overgang naar volwassenheid voor, ook al is het verantwoordelijk voor een groot deel van de turbulentie die bij dat proces hoort.
Wat betekent dit concreet? Wij zeggen ‘zwart’, en de tiener zegt ‘wit’. Wij zeggen ‘wit’, en de tiener zegt ‘zwart’. Dit kan een heel verwarrende en frustrerende tijd zijn, waarin we plotseling het gevoel hebben dat ons kind nu lijkt te denken dat we niets weten, dat we ‘ouderwets’ zijn en dat onze suggesties en ideeën er niet toe doen. We kunnen ons buitengesloten voelen wanneer we contact proberen te maken, willen corrigeren, iets willen leren of de tiener gewoon ergens mee willen helpen. Dat kan een uitdagende dynamiek in de relatie zijn, maar wanneer we begrijpen dat tegenwil een belangrijk doel dient, kunnen we deze tijdelijke storm met meer vertrouwen en kalmte doorstaan.
Wat deze ’tegenwilstorm’ erger kan maken, is wanneer we bij gebrek aan inzicht het verzet persoonlijk opvatten, vanuit onze eigen gekwetstheid in de verdediging schieten, en reageren met meer druk en gezag: harder duwen, of onze verwachtingen brengen in een taal van dwang en ultimatums. Raad eens wat er dan gebeurt? We roepen nog meer tegenwil op, op een moment dat de tiener er al in zwemt, en er nu misschien in begint te verdrinken.
Het helpt om verzet te verwachten en het niet persoonlijk op te vatten. Er zijn manieren om de intensiteit van tegenwil te verminderen: in de moeilijke momenten inzetten op verbinding, minder dwang gebruiken, op dat moment op ‘pauze’ drukken in plaats van door te drukken, ruimte maken voor de eigen ideeën en gedachten van de jongere, en het altijd weer goedmaken wanneer het misgaat, zodat de relatie voorop blijft staan.
Tegenwil bij onze tieners kan ons flink op het verkeerde been zetten, en dat gebeurt ook vaak… totdat we het gaan zien in de context van een gezonde ontwikkeling, en er zo mee leren omgaan dat het de ruimte krijgt die het nodig heeft om zijn ontwikkelingsdoel te vervullen.
Wil je meer leren?
Tegenwil is maar één van de dynamieken die de tienerjaren zo intens kunnen maken. In onze nieuwe cursus Jongeren Begrijpen leer je jongeren van binnenuit te begrijpen: wat drijft hen, wat hebben ze nodig om uit te groeien tot een eigen persoon, en hoe blijf je als volwassene hun veilige basis, juist wanneer ze zich lijken los te maken
Ben je ouder, opvoeder of een steungezin?
Herken je de storm van tegenwil thuis? Je bent niet de enige. Bekijk ons Nederlandstalige cursusaanbod voor ouders en opvoeders, en ontdek hoe je de relatie met je tiener kunt beschermen en versterken met voldoende ruimte voor groei.
Werk je met jongeren of begeleid je ze?
Ben je leerkracht, mentor, jeugdzorgprofessional, jongerenwerker of begeleider? Dan kom je tegenwil dagelijks tegen, in de klas, in de begeleiding of in de hulpverlening. Jongeren Begrijpen is ook ontwikkeld voor professionals die jongeren willen helpen groeien vanuit relatie, en hun emotionele ontwikkeling willen ondersteunen en bevorderen.
Werk je binnen een organisatie of onderwijsinstelling?
Voor scholen, zorginstellingen en andere organisaties die met jongeren werken, bieden we incompanytrainingen en maatwerk. Samen kijken we hoe de inzichten van Neufeld aansluiten bij jullie praktijk en team. Neem contact met ons op om een infosessie in te plannen en samen te verkennen wat er voor jullie organisatie mogelijk is.
Op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief onderaan de homepage om op de hoogte te blijven van onze agenda en activiteiten.
